Het valt me op dat er de laatste tijd elke week wel een boek gepromoot wordt in één van de vele talkshows op tv. Vaak (auto)biografische werken waarin een meer of minder bekende Nederlander uiteenzet hoe hij een bepaalde struggle tijdens zijn leven overwonnen heeft. Groot en klein leed: variërend van oorlogstrauma, loverboy-problematiek tot de verwerking van een nare jeugd. Hoewel ik de integriteit van het uitbrengen van sommige levensverhalen in twijfel trek, met name van echte bn’ers zo tegen het einde van het jaar, heb ik alle lof en bewondering voor de kwetsbaarheid en moed van deze mensen om iets superpersoonlijks de buitenwereld in te brengen. Want, hoe graag ik het ook zou willen: ik kan het niet. Ik zit helaas al langere tijd vast in bepaalde overtuigingen en oordelen over mezelf en anderen waardoor op dit moment de moed ontbreekt om mijn struggles te verwoorden. Toegegeven, er staat hier en daar wel wat op mijn blog, maar datgene waar ik het hardst mee worstel, krijg ik maar niet op papier. Een gevalletje ‘wel willen’, maar ‘niet kunnen’. Welke overtuigingen veroorzaken mijn schrijfblokkade precies? En zou ik er misschien anders tegenaan kunnen gaan kijken?

Bagatellisering en de interne dialoog

Met stip op plek 1: bagatellisering van de struggle. Hoe erg is het nou eigenlijk? Het gaat vaak als volgt als ik last ervaar van een probleem, angst of overtuiging (lees: de struggle).

Hoofd: Stel je niet aan, het is al zolang geleden! Heb je daar nu nog steeds last van?
Ik (twijfelend): Eh, ja, bijna elke dag.
Hoofd: Schaam je! Je bent nu 41, dat zou je inmiddels toch allang verwerkt moeten hebben hoor.
Ik (zacht): Ja, daar zeg je wat.
Hoofd: Zó erg was het toch niet? Andere mensen hebben veel ergere dingen meegemaakt. Get your shit together.
Ik (fluisterend): Je hebt gelijk. Het stelt ook niks voor.

En vervolgens onderdruk ik het nare gevoel en probeer er niet meer aan te denken en hoop dat het hierdoor wegblijft. Tot de volgende trigger en dan begint de interne dialoog weer van voor af aan. Een vicieuze cirkel die ertoe leidt dat ik me niet snel zal uitspreken, want wie zit er te wachten op geklaag van een ruim volwassen persoon over iets onbeduidends van meer dan 25 jaar geleden?

Positieve afloop

Ik zou me ergens nog kunnen voorstellen dat mijn verhaal voor sommige mensen inspirerend kan zijn, mits ik het hele proces vertel. Hoe ik mijn struggle overwonnen of verwerkt heb en hoe dat mijn leven verbeterd heeft. Een verhaal met weliswaar een moeilijk begin en midden, maar met een positieve afloop. Zoals de artikelen in de Libelle en Margriet. Eind goed, al goed en ze leefde nog lang en gelukkig. Was het maar zo’n feest! Helaas is dat goede eind bij mij nog lang niet in zicht en hieruit volgt mijn tweede hardnekkige overtuiging: ik mag pas iets zeggen of delen als ik het pad helemaal gelopen heb. Wie zit er immers te wachten op negatief gewauwel zonder licht aan het eind van de tunnel?

Grote transformatie

Daarbij vind ik ook nog dat het verhaal niet alleen positief moet eindigen, maar dat er ook echt sprake moet zijn van een megagrote transformatie in denken en/of gevoel. Anders is het in mijn optiek niet interessant en dus niet vermeldenswaardig. Want er zit toch werkelijk niemand te wachten op een kleine overwinning met betrekking tot een verder toch al nietszeggende jeugdervaring?

Niemand verdriet doen

Ga er maar aanstaan met deze overtuigingen! En ja, ik weet dat kwetsbaarheid loont en dat schaamte als sneeuw voor de zon verdwijnt zodra je erover gaat praten. Groot fan van Brené Brown. Ik schreef hier o.a. over in Strugglen met schaamte. Maar de toepassing van dat weten blijft nog zo moeilijk! Helemaal omdat ik verwacht dat ik mensen die dichtbij me staan verdrietig ga maken als ik mijn eigen verdriet ga delen. De ander dus weer boven mezelf zet, belangrijker maak, waar het eigenlijk over mezelf zou moeten gaan. Zie het als een vierde overtuiging: de ander mag geen last krijgen van mijn openheid. En hoe krom die zin inhoudelijk ook klinkt (wie ben ik om dat voor die ander te beslissen en wat is die last eigenlijk?) is het voornamelijk deze overtuiging in combinatie met de bagatellisering van de struggle die me tegenhoudt om meer van mezelf te gaan delen. Terwijl ik het wel wil, omdat ik denk dat meer openheid me gaat helpen en voor meer begrip zal zorgen. Het zou zo fijn zijn als ik deze overtuiging, of beter gezegd, deze verantwoordelijkheid, neer kan leggen waar die feitelijk hoort: bij de ander. Die heeft mijn bescherming helemaal niet nodig en daarbij kan verdriet ook leiden tot begrip en zijn we er dan niet al?

Het gaat om de reis

Wat de tweede en derde overtuiging betreft: ik weet dat een verhaal niet perse af hoeft te zijn voordat je het mag vertellen. Mijn blog is natuurlijk ook geen boek of tv-documentaire met een begin, midden en eind. Juist dit type medium leent zich heel goed voor het beschrijven van de kleine stapjes voorwaarts. De kleine overwinningen of inzichten op mijn pad. En mocht iemand die niet groots of interessant genoeg vinden, dan staat het hem vrij om mijn blog voortaan niet meer te lezen. Even goede vrienden. Daarbij, gaat het vaak niet méér om de reis ergens naartoe, dan om de eindbestemming? Is juist niet de reis vaak het meest interessante stuk? Zoals Miley Cyrus zingt in The Climb: “Ain’t about how fast I get there / ain’t about what’s waiting on the other side / it’s the climb.” Is dit niet precies de reden waarom ik graag (auto)biografieën lees: nieuwsgierig naar hoe iemand zijn struggles overwonnen heeft, met de intentie om daar zelf iets van te leren?

De weg als bestemming

Hierop voortbordurend vraag ik me af of het altijd nodig is om vooraf de eindbestemming helemaal voor je te zien. Al te weten waar je zult eindigen als je alle moeilijkheden verwerkt of achter je gelaten hebt. Is het altijd nodig om de bestemming al te kennen? “De weg zelf is je bestemming”, aldus Confucius. En zo werk ik zelf meestal toch ook? Gewoon ergens beginnen zonder plan en zien waar ik uitkom. Notabene zelfs bij het schrijven van deze blogpost! Ik wilde aanvankelijk over iets heel anders schrijven, maar de tekst nam al snel een andere wending en voor ik het wist had ik de reden van mijn maandenlange schrijfblokkade op papier inclusief wijsheden van Miley Cyrus en Confucius. Hoe duidelijk kan het antwoord zijn!

Leren omgaan met nare ervaringen

Dat een reis je vaak meer brengt dan je vooraf verwachtte of hoopte, geldt ook voor Odysseus. Als classica kan ik uiteraard niet om de Griekse held uit het epos van Homerus heen. Odysseus, die na het einde van de Trojaanse oorlog nog 10 jaar op zee rondzwierf en vele beproevingen doorstond, voordat hij weer thuiskwam op zijn geliefde eiland Ithaka. Als heldhaftig broekie land en gezin achtergelaten en jaren later teruggekeerd als wijze man met een persoonlijke ontwikkeling waar je u tegen zegt. Hét voorbeeld dat bepaalde ervaringen soms nodig zijn om een beter mens te worden.

Ik ben ervan overtuigd dat iedereen op aarde komt om dingen te leren. En ik denk steeds vaker dat het kennelijk mijn doel is dat ik leer om te gaan met de gevolgen van míjn struggle. In dat licht zijn die nare jeugdervaringen, hoe graag ik ze ook had willen missen, ‘nodig’ geweest als vertrekpunt van mijn reis naar zelfontwikkeling. Zoals de Griekse dichter K.P. Kavafis in het gedicht Ithaka schrijft over Odysseus: “Ithaka gaf je de mooie reis. Was het er niet, dan was je nooit vertrokken”, geldt voor mij dat ik zonder die ervaringen de weg van persoonlijke ontwikkeling waarschijnlijk niet zou zijn ingeslagen: een pad dat me, ondanks dat ik me nog in ‘het moeilijke midden’ bevind, toch al veel gebracht heeft. Ik ben er nog lang niet, maar ik ga proberen af en toe iets van de struggle zelf of tenminste een stukje van de reis te delen met de buitenwereld. Ik weet nog niet hoe, maar waar een wil is, is (vaak) een weg en dat pad ontvouwt zich ongetwijfeld tijdens het lopen.¹

I may not know it
But these are the moments
That I’m gonna remember most, yeah
Just gotta keep going
(Miley Cyrus, The Climb, 2009)

1. Vrij vertaald naar citaat van de Chinese filosoof Lao Tse. “Het pad ontstaat door erop te lopen.” ↩︎